Baza wiedzy

Podologia- definicja i historia

Podologia, ( podo- stopa, logos- nauka ) to nauka o kończynach dolnych, obejmuje osteologię, miologię, flebologię, angiologię, neurologię, dermatologię, limfologię, biomechanikę. Dlatego podologię należy rozpatrywać w ujęciu interdyscyplinarnym, jest częścią szeroko pojętej medycyny, często opierając się o współpracę z ortopedami,  diabetologami, dietetykami, neurologami, dermatologami, flebologami uzupełnia metody ich leczenia. W szerokim zakresie połączona jest również z rehabilitacją oraz kosmetologią.

Kim jest podolog?

Specjalista ds. podologii zajmuje się profilaktyką oraz wsparciem w procesie leczenia chorób stóp. Opiekuje się pacjentami z grup tzw. ryzyka, takich jak: chorzy na cukrzycę, chorzy ze zmianami
reumatycznymi stóp. Przeciwdziała powstawaniu zmian chorobowych na stopach, w przypadku zdiagnozowania dolegliwości przeprowadza zabieg. Współpracuje z dermatologami, chirurgami, ortopedami, diabetologami, fizjoterapeutami, flebologami. Udziela porad i wskazówek dotyczących pielęgnacji stóp, stosuje specjalistyczne preparaty leczniczo- kosmetyczne. Wykonuje opatrunki, odciążenia, indywidualne klamry na wrastające paznokcie, opracowuje stopy, likwiduje odciski, modzele, wykonuje protetykę paznokci. Działania podologa koncentrują się wokół szczegółowej analizy stopy, analizy anatomicznej oraz zmian chorobowych skóry stóp i paznokci. Podolog projektuje i dobiera wkładki korygujące deformacje stóp, oraz  ortezy odciążająco korygujących ( hallux valgus, palce młotkowate, młoteczkowate, szponiaste ).

Stosowanie wkładek i ortez jest czynnikiem bardzo istotnym w prowadzeniu pacjenta w gabinecie podologicznym. Zadaniem odpowiednio dobranej wkładki ortopedycznej jest podtrzymywanie i korekta fizjologicznych krzywizn stóp, prawidłowego ułożenia stóp i palców. Ortezy zwiększają komfort w miejscach największego ucisku stopy, co powoduje tworzenie się bolesnych odcisków.

Zniekształcenia kostne stopy ( definicje ):

zdj116Płaskostopie,

Stopa płaska może być wrodzona, lub nabyta. Stopę płaska nabyta poprzedza płaskostopie czynnościowe. Prawidłowo zbudowana stopa ma trzy punkty podparcia- opiera się o podłoże na guzie kości piętowej, głowie I i V kości śródstopia. Pod względem lokalizacji zmian wyróżniamy płaskostopie podłużne i poprzeczne. W płaskostopiu poprzecznym następuje obniżenie poprzecznego łuku ( obniżenie drugiej, trzeciej i czwartej głowy kości śródstopia ), bardzo często towarzyszy mu paluch koślawy ( hallux valgus ). Płaskostopie podłużne polega na obniżeniu podłużnych łuków stopy. Przy obu rodzajach płaskostopia zaleca się stosowanie indywidualnych wkładek ortopedycznych, ćwiczenia korekcyjne wzmacniające mięśnie stóp, ortezy. Najczęstsze przyczyny płaskostopia nabytego to niewłaściwe obuwie, nadwaga, monotonny ruchowo tryb życia. Płaskostopie powoduje ograniczenia z zakresu ruchu stóp, podczas chodzenia pojawia się ból wywołany modzelami, odciskami.

Pamiętać należy o tym, iż stopa małego dziecka różni się od stopy osób dorosłych. Stopa dziecka charakteryzuje się  obfitą podściółką tłuszczową, słabymi mięśniami, w efekcie czego sklepienie jest mało widoczne. Od 4 roku życia zanika podściółka tłuszczowa odsłaniając łuki stopy.

Stopa wydrążona

Stopę wydrążoną cechuje nadmierne wysklepienie podłużnych łuków stopy, wada charakteryzuje się tzw. wysokim podbiciem. Prowadzi do szpotawości palców.

Stopa koślawa

Stopę koślawą charakteryzuje zwrócenie pięty na zewnątrz, przy jej jednoczesnym oparciu na wewnętrznej krawędzi

Stopa szpotawa

Stopa szpotawa charakteryzuje się rotacją pięty do wewnątrz i oparciem jej na krawędzi zewnętrznej.

Stopa płasko- koślawa

Deformacja ta polega na zsunięciu się kości skokowej z kości piętowej, spowodowane jest to osłabieniem aparatu mięśniowo- więzadłowego. Charakterystyczne są: spłaszczenie łuków poprzecznego i podłużnych.

Palce młoteczkowate, palce młotkowate

Powstają w wyniku przykurczu ścięgna zginacza palca, dotyczą drugiego, trzeciego i czwartego palca stopy. Wada polega na zgięciu bliższego ( PIP )- palce młotkowate lub dalszego ( DIP )- palce młoteczkowate  stawu międzypaliczkowego i prawidłowym układzie stawu śródstopno- paliczkowego. Wada może być spowodowana źle dobranym obuwiem, prowadzi do rozwoju odcisków, oraz modzeli. Wadę leczy się za pomocą ćwiczeń, oraz stosowaniem odpowiednich ortez, które prostują palce.

Palce szponiaste

Powstają na skutek takich samych przyczyn, jak palce młoteczkowate, zgięcie następuje w obu stawach paliczkowych bliższym PIP i dalszym DIP

Paluch koślawy ( hallux valgus )

Etiologia tej zmiany nie jest do końca wyjaśniona, przyjmuje się, iż nie bez znaczenia są predyspozycje dziedziczne oraz niewłaściwie dobrane obuwie: z ciasnym noskiem, na wysokim obcasie. Wspomniane obuwie powoduje przeniesienia środka ciężkości na przodostopie , obniżenie poprzecznego łuku stopy, tym samym rozszerzenia przodostopia. Dochodzi do wykrzywienia palucha stopy w kierunku pozostałych palców stopy. Charakterystyczne jest wystawienie głowy I kości śródstopia, oraz nakładanie się palucha na palec II, również pozostałe palce przemieszczają się w bok, równolegle do palucha. Najważniejsza w tej deformacji jest przede wszystkim profilaktyka ( szerokie, płaskie obuwie ), noszenie dobranych ortez. Leczenie chirurgiczne nie zawsze przynosi żądany efekt.

Ostroga piętowa

To zmiany zwyrodnieniowe  ( skostnienie )  rościęgna podeszwowego stopy w okolicy  przyczepu na guzie piętowym. Zwyrodnienie powoduje ból ograniczający lub uniemożliwiający chodzenia. W leczeniu najlepsze rezultaty uzyskuje się podczas zabiegów fizykoterapii ( fala uderzeniowa, ultradźwięki ), oraz stosowanie wkładek odciążających piętę.

Patologie skóry stóp:

zdj117Modzele, zgrubienie warstwy rogowej naskórka, wyglądem przypomina plackowatą narośl o żółtym zabarwieniu. Modzel powstaje na skutek stałego ucisku, lub tarcia, występuje wraz z płaskostopiem poprzecznym. Może stać się bolesna zmiana, gdy dojdzie do wtórnego zakażenia poprzez pękanie i tworzenie się rozpadlin. Konieczna jest profesjonalna pielęgnacja- pedicure leczniczy, odciążenie indywidualnie dobranymi wkładkami ortopedycznymi.

Nagniotek, ograniczone zgrubienie warstwy rogowej naskórka, zmiana bolesna, w jego centralnej części znajduje się czop rogowy. Masa rogowa pogłębia się, uciskając na zakończenia nerwowe powodując bardzo silny ból podczas chodzenia.

Odcisk ( clavus ), jest zgrubienie skóry, mniejsze od modzela. Wnika głęboko, posiada jądro, jest zmianą bolesną. Powstaje na skutek ciągłego ucisku. Odcisk może być zmianą twardą, zawierać jądro, wówczas mamy do czynienia z Clavus durus, może być miękki i wypełniony treścią surowiczą- Clavus mollis.

Podział odcisków ze względu na umiejscowienie:

- Clavus subungualis- odcisk podpaznikciowy

- Clavus sulcus- odcisk na wale podpaznokciowym

- Clavus mollis- odcisk na bocznych, wewnętrznych powierzchniach palców

- Clavus appex- odcisk na opuszku palca

Usunięcie odcisków w gabinecie podologicznym w sposób fachowy pozwoli na szybkie pozbycie się dolegliwości bólowych.

Hiperkeratoza, znaczne pogrubienie warstwy rogowej naskórka, powiązane z nadmiernym rogowaceniem. Zaburzenia w rogowaceniu powiązane są z suchością skóry, zachwiana zostaje gospodarka wodno- lipidowa, do nadmiernego rogowacenia może doprowadzić nieodpowiednio dopasowane obuwie, deformacje w budowie stopy, predyspozycje osobnicze, zaburzenia gospodarki hormonalnej, choroby takie jak: reumatyzm, cukrzyca, zaburzenia pracy wątroby i nerek, nadwaga.

Pękające pięty, szczeliny w zrogowaciałej części naskórka, które na skutek obciążenia podczas chodzenia mogą stać się głębsze i sięgać skóry właściwej. Wówczas bolą, krwawią a niekiedy ropieją.

Nadpotliwość stóp, praca gruczołów potowych zapewnia odpowiednią termoregulację naszego organizmu. Wzmożona praca gruczołów powoduje powstawanie problemu nadpotliwości stóp. Przyczyny mogą mieć podłoże genetyczne, zwiększają się w sytuacjach stresujących, wpływ na nadpotliwość mają również choroby endokrynologiczne ( nadczynność tarczycy, zaburzenia hormonalne ), schorzenia neurologiczne, choroby metaboliczne ( cukrzyca ). Na wzmożone działanie gruczołów potowych wpływ mają: niewłaściwe odżywianie, noszenie syntetycznych skarpet, oraz syntetycznego obuwia. W przypadku nadmiernej potliwości należy systematycznie odwiedzać gabinet podologiczny, aby poddać się profesjonalnym zabiegom, przy wykorzystaniu dedykowanych kosmetyków podologicznych. Skutecznym sposobem na leczenie nadpotliwości stóp jest dostępna w naszym gabinecie jonoforeza wodna.

Choroby skóry stóp:

Grzybica ( onychomikoza )

Grzybica stóp jest jedną z najczęstszych infekcji grzybiczych u człowieka. Jest chorobą charakteryzującą sięprzewlekłym i nawrotowym przebiegiem,jest jednym z najczęstszych zakażeń wśród sportowców. Wyróżniamy trzy rodzaje grzybicy stóp:

- międzypalcowa, zmiany zlokalizowana są pomiędzy palcami, charakteryzuje się zaczerwienieniem, świądem a następnie złuszczaniem naskórka i tworzeniem się pęcherzyków.

- mokasynowa, postać złuszczająca, zajmuje całą powierzchnię podeszwową i boczne części stopy.

- potnicowa, zajmuje śródstopie, a nawet całe stopy, w tej postaci dominują zmiany pęcherzykowe w obrębie stopy, oraz delikatne złuszczanie.

Drożdżyca ( Candidiasis Curtis )

zmiany rumieniowo- wysiękowe, ostro zapalne i złuszczające. Występują bolesne pęknięcia z maceracją naskórka. Drożdżyca zlokalizowana jest w przestrzeniach międzypalcowych

Brodawki,

Skóra stóp narażona jest również na występowanie zakażeń wirusowych, przykładem jest zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego ( typ 1 i 2 ), HPV 1 i 2. Mogą to być zmiany pojedyncze ( myrmecje ) lub rozsiane ( brodawki mozaikowe ).

- brodawki pojedyncze ( myrmecje ) wywołuje wirus HPV1, dotyczą zarówno dzieci, jak i dorosłych, są nazywane „zakażeniem basenowym”. Brodawki pojedyncze są dobrze wyczuwalne, twarde, często towarzyszy im odczyn zapalny, oraz ból podczas chodzenia, ma to związek z głębokim wnikaniem zakażenia do skóry właściwej. Leczenie: kriochirurgia, mrożenie podtlenkiem azotu w gabinecie podologicznym, po leczeniu pozostaje trwała odporność i nie obserwuje się nawrotów schorzenia.

- brodawki rozsiane ( mozaikowe ) wywołuje wirus HPV2, są to zmiany rozległe i powierzchowne. Nie dają dolegliwości bólowych, mają tendencję do nawrotów. Leczenie: miejscowe stosowanie maści z kwasem salicylowym, mlekowym.

Choroby i defekty paznokci:

Zmiany w płytce paznokciowej bardzo często są wynikiem procesów chorobowych toczących się w macierzy paznokcia. Zdrowe płytki paznokcia są gładkie, o różowym zabarwieniu, są podłużne o lekko uwypuklonej powierzchni grzbietowej.

Zmiany przerostowe:

- szponowatość paznokci, pogrubienie i wykrzywienie płytki paznokcia, najczęściej dotyczy palucha. Jest to wynik niewygodnego obuwia, zaburzeń krążenia żylnego. Paznokieć jest zakrzywiony, wydłużony, barwa płytki jest żółtawo- brunatna. Zalecany jest pedicure leczniczy, nałożenie klamry korygującej wzrost paznokcia.

- paznokcie pincetowate, samoistne zwinięcie się paznokcia w rurkę. Przyczyna zwijania paznokci nie jest znana, może być uwarunkowana genetycznie.

- zespół żółtych paznokci, zgrubiałe o żółtym zabarwieniu paznokcie, następuje oddzielenie się płytki paznokcia od wolnego brzegu. Przyczyna są: przewlekłe choroby płuc, przewlekłe zapalenie oskrzeli, zapalenie zatok, zastój chłonki, HIV/ AIDS, stosowanie niektórych leków.

Patologiczne przebarwienie paznokci:

- bielactwo paznokci, w dowolnym miejscu na płytce paznokcia pojawiają się kropki, prążki. Bielactwo może być wrodzone, lub efektem uszkodzenia macierzy podczas pedicure.

- grzybica paznokci ( onychomiokoza ), uwzględniając umiejscowienie grzybicę paznokci dzielimy na pięć podstawowych grup: Onychomikoza podpaznokciowa dalsza i boczna, Onychomikoza podpaznokciowa bliższa, Onychomikoza powierzchowna, Onychomikoza wewnątrzpłytkowa, Onychomikoza całkowita dystroficzna.

Pierwszym objawem choroby jest zmiana przebarwienia paznokci, w kolejnym etapie stają sie one matowe, bardziej kruche, łuszczą się. Zmiany grzybicze paznokci samoczynnie nie ustąpią, należy udać się do dermatologa, który po przeprowadzeniu badań mykologicznych dobierze najwłaściwsze preparaty.

W gabinecie podologicznym usuwa się zmienione chorobowo części płytki paznokciowej, podczas pracy używane są sterylne narzędzia. Często ze względów estetycznych wykonywana jest protetyka paznokci, przy użyciu przeciwgrzybicznych mas do rekonstrukcji paznokcia. Jednocześnie pacjent powinien przyjmować leki , oraz stosować wspomagające preparaty przeciwgrzybiczne. Należy unikać zabiegów tzw. zrywania paznokci, gdyż taki zabieg zaburza prawidłowy wzrost paznokci, przyczynia się do zmian w wyglądzie paznokcia. Konieczna jest wizyta u dermatologa.

- pleśnica paznokci, podłużne biało żółtawe pasma, prześwitujące przez płytkę paznokciową. Pleśnicę paznokci wywołują grzyby pleśniowe, postępowanie takie, jak przy grzybicy paznokci. Płytka nie ulega destrukcji. Choroba ma przewlekły charakter.

Zmiany ukształtowania powierzchni paznokci:

- ubytki, wgłębienia, bardzo często powiązane z łuszczycą paznokci.

- wycięcia, karby, drożdżyca paznokci ( kandydoza paznokci ), choroba zaczyna się od infekcji wału paznokciowego. Wał paznokciowy jest bolesny, zaczerwieniony i obrzęknięty. Podczas jego ucisku wydobywa się ropa. Następnie zainfekowany zostaje paznokieć, jego dalsza część oddziela się od łożyska. Paznokieć grubieje, przyjmuje szarożółte zabarwienie, płytka staje się matowa, o pagórkowatym wyglądzie. Zakażeniu drożdżakami sprzyjają: mikrourazy, zaburzenia hormonalne, maceracja naskórka, antybiotykoterapia, cukrzyca. Należy skonsultować się z dermatologiem, podjąć terapię farmakologiczną.

- wyżłobienie podłużne, sprawia wrażenie pękniętego paznokcia. Przyczyną mogą być: uwarunkowania genetyczne, suchość paznokci, urazy, liszaj płaski, łuszczyca, niedobór żelaza, choroby tarczycy. Wyżłobienie podłużne często występuje wspólnie z rozszczepieniem paznokci, lub łamliwością paznokci.

- łamliwość paznokci i rozdwajanie paznokci, mogą je spowodować różne przyczyny: długie moczenie rąk w wodzie z dodatkiem detergentów, niedobór witamin A, C, B6, niedobór żelaza, łuszczyca, grzybica. Paznokcie pękają wzdłuż bruzd podłużnych.

- paznokcie łyżeczkowane, paznokcie są cienkie i łamliwe. Płytka jest talerzykowato wklęśnięta. Najczęstsze przyczyny to : niedobór żelaza, zaburzenia krążenia, oraz przemiany materii.

Zmiany w połączeniu paznokcia z podstawą:

- oddzielenie się płytki paznokcia od łożyska ( onycholiza ), oddzielenie płytki następuje od wolnego brzegu płytki, lub od strony bocznych wałów, przesuwając się w kierunku macierzy. Przyczyny powstawania: zmiana wrodzona, nabyta, urazy, ciasne obuwie.

- złuszczanie płytki paznokciowej, całkowite oddzielenie i złuszczenie płytek paznokciowych, mogące powstać na skutek: chorób zakaźnych, odmrożeń, urazów mechanicznych, bywają wrodzone.

Wrastający paznokieć

Można wyróżnić dwa powody wrastających paznokci:

- pierwszy dotyczy paznokci samoistnie wbijających się w wał paznokciowy ( może mieć charakter dziedziczny )

- drugi powód związany jest z przebytym urazem mechanicznym. Powodem takich urazów często jest noszenie ciasnego, zwężonego, często na obcasie, obuwia, oraz nieprawidłowe obcinanie paznokci stóp. Dodatkowym czynnikiem jest przeciążenie stóp podczas treningów sportowych.

Z wrastającymi paznokciami powiązany jest często hallux valgus, płaskostopie poprzeczne. Wrastający paznokieć boli, na początku ból jest niewielki, ale jest to sygnał, aby udać się do profesjonalnego gabinetu podologicznego. Zlekceważenie bólu prowadzi do zaczerwienienia tkanki skórnej, następnie może pojawić się wydzielina ropna i tzw. dzikie mięso. Wówczas ból jest już bardzo dokuczliwy, w skrajnych wypadkach może dojść do zatrucia organizmu. Aby tego uniknąć należy wykonać zabieg podologiczny u podologa, usunięcie paznokcia przez chirurga zazwyczaj nie rozwiązuje problemu wrastania paznokcia. W zależności od etapu wrastania paznokci należy znieść stan zapalny ( specjalistyczne kosmetyki, tamponada, lub środki farmakologiczne ), następnie pomolog zakłada klamrę korygującą płytkę paznokciową lub koryguje paznokieć  stosując najnowocześniejszą metodę, pochodząca od nazwiska wynalazcy, Kostkę Arkady.

Stopa Cukrzycowa, Zespół Stopy Cukrzycowej ( ZSC )

zdj118Obecnie około 5% społeczeństwa w Polsce choruje na cukrzycę. Mianem „stopy cukrzycowej” określa się infekcję, owrzodzenie, lub destrukcję tkanek głębokich, w połączeniu z zaburzeniami neurologicznymi w wyniku cukrzycy. Pacjent z Zespołem Stopy Cukrzycowej powinien być pod stałą obieką nie tylko diabetologa, ale również podologa.  Wyróżniamy trzy rodzaje Zespołu Stopy Cukrzycowej;

- stopa neuropatyczna, zachodzą zmiany będące wynikiem upośledzenia unerwienia stopy. Neuropatia w obrębie stopy objawia się: zmniejszoną lub całkowitą utratą czucia, niezdolnością odczuwania bólu, temperatury, czy nadmiernego ucisku. Prowadzi to min. do niekontrolowanego powstawania urazów, mogących skutkować owrzodzeniem. Neuropatia prowadzi do zaniku receptorów nerwowych w mięśniach stóp, doprowadzając do zaburzeń równowagi napięcia mięśniowego, dochodzi do nieprawidłowego obciążenia struktur stopy, tworzenia się modzeli, następuje upośledzenie gospodarki wodno- lipidowej, prowadzi to do powstawanie pęknięć i szczelin na podeszwie stopy. Tętno na tętnicy grzbietowej i piszczelowej wyczuwalne, stopa jest ciepła.

- stopa angiopatyczna, niedokrwienna, zmiany spowodowane są miażdżycą tętnic i tętniczek, zmianami zwyrodnieniowymi dużych naczyń krwionośnych, oraz naczyń włosowatych w obrębie stopy. Wczesne objawy stopy cukrzycowej niedokrwiennej są: sucha, gładka, napięta i lśniąca skóra stóp, zanik podskórnej tkanki tłuszczowej, hiperkeratoza płytki paznokciowej. Stopy podczas ich unoszenia stają się blade, podczas ich opuszczania obserwuje się ich zasinienie. Stopy są zimne, brak wyczuwalnego tętna na tętnicy grzbietowej lub piszczelowej. Podczas nocnego spoczynku pojawia się silny ból, kurcze mięśni, mrowienie oraz kłucie.

- stopa neuropatyczno- niedokrwienna ( postać mieszana ), łączy w sobie cech dwóch opisanych wyżej zaburzeń.

( źródło: Podstawy podologii kosmetycznej, pod red. Macieja Koselaka )

Cukrzyca prowadzi również do zmian w obrębie skóry, , tkanki podskórnej, mięśni, paznokci. Często powstają owrzodzenia, modzele, charakterystyczne jest upośledzenie  wzrostu paznokci, są one zdeformowana i poprzerastane. Samoistnie tworzą się pęcherze, Bardzo często dochodzi do zakażeń drożdżakami i grzybami, około 40% chorych na cukrzycę ma rozpoznaną grzybice międzypalcową stóp, często występuje grzybica paznokci stóp.

Stopa osoby chorej na cukrzycę staje się źródłem cierpienia i dolegliwości. Choremu trudno samodzielnie dbać o skórę stóp oraz prawidłowy stan paznokci. Leczenie Zespołu Stopy Cukrzycowej wymaga współpracy lekarza specjalisty i podologa. Rola podologa koncentruje się wokół profesjonalnej pielęgnacji stopy, profilaktyki i edukacji pacjenta w zakresie domowej pielęgnacji stóp, stosowania odpowiednich kosmetyków, stosowania indywidualnie dobranych wkładek ortopedycznych, noszenia odpowiedniego obuwia. W gabinecie podologicznym dokonywane jest badanie podologiczne, przeprowadzany jest wywiad, następnie wykonuje się profesjonalny pedicure leczniczy.

  • Facebook
  • Google+
  • Slider